به گزارش نبض بورس، شورای امنیت سازمان ملل متحد روز جمعه ۲۸ شهریور ۱۴۰۴ (۱۹ سپتامبر ۲۰۲۵) پیش‌نویس قطعنامه‌ای برای لغو دائمی تحریم‌های ایران را تصویب نکرد. این تصمیم به معنای آغاز روند بازگشت همه قطعنامه‌های پیشین شورای امنیت علیه ایران است؛ موضوعی که به واسطه فعال شدن مکانیسم ماشه (Snapback) اکنون وارد مرحله‌ای حساس شده است.

مکانیسم ماشه چیست و چرا فعال شد؟

مکانیسم ماشه بخشی از توافق هسته‌ای برجام (۲۰۱۵) است. این سازوکار به اعضای توافق اجازه می‌دهد در صورت «نقض اساسی تعهدات از سوی ایران»، تحریم‌های تعلیق‌شده را بدون نیاز به اجماع و حتی بدون امکان وتو از سوی روسیه و چین بازگردانند.

اواخر اوت ۲۰۲۵، سه کشور اروپایی بریتانیا، فرانسه و آلمان به شورای امنیت اطلاع دادند که ایران به تعهداتش پایبند نیست و روند بازگشت تحریم‌ها را آغاز کردند. پس از این اطلاع‌رسانی، یک مهلت ۳۰ روزه برای رای‌گیری در شورای امنیت آغاز شد. چون قطعنامه «تداوم لغو تحریم‌ها» تصویب نشد، همه تحریم‌های پیشین به طور خودکار بازخواهد گشت.

چه تحریم‌هایی علیه ایران بازمی‌گردد؟

تحریم‌ها شامل بخش‌های مختلفی است که در شش قطعنامه اصلی شورای امنیت (۱۶۹۶، ۱۷۳۷، ۱۷۴۷، ۱۸۰۳، ۱۸۳۵ و ۱۹۲۹) طی سال‌های ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۰ تصویب شده بود.

۱. فعالیت‌های هسته‌ای

• تعلیق همه فعالیت‌های مرتبط با غنی‌سازی اورانیوم و بازفرآوری پلوتونیوم.

• ممنوعیت فروش اقلام، تجهیزات و فناوری‌های حساس هسته‌ای به ایران.

• ممنوعیت سرمایه‌گذاری ایران در پروژه‌های چرخه سوخت هسته‌ای خارج از کشور.

۲. تحریم‌های موشکی و تسلیحاتی

• ممنوعیت فعالیت‌های مرتبط با موشک‌های بالستیک قادر به حمل کلاهک هسته‌ای.

• ممنوعیت فروش یا انتقال سلاح‌های سنگین شامل تانک، هواپیمای جنگی، بالگرد و سامانه‌های موشکی به ایران.

• ممنوعیت صادرات هرگونه سلاح از ایران به دیگر کشورها.

۳. حمل‌ونقل دریایی و هوایی

• بازرسی و توقیف محموله‌های ایران در بنادر و فرودگاه‌های جهان.

• محدودیت خدمات سوخت‌رسانی و تدارکات به کشتی‌ها و هواپیماهای ایرانی.

• امکان توقیف و حتی انهدام اقلام ممنوعه کشف‌شده در محموله‌های ایران.

۴. تحریم‌های مالی و بانکی

• انسداد دارایی‌ها و منابع مالی افراد و نهادهای مرتبط با برنامه هسته‌ای و موشکی.

• محدودیت شدید در دسترسی بانک‌های ایرانی به سیستم مالی جهانی.

• ممنوعیت اعطای وام، کمک بلاعوض و اعتبارات جدید به ایران.

۵. اشخاص و نهادهای تحریم‌شده

• اضافه شدن مقام‌ها و نهادهای مرتبط با سازمان انرژی اتمی ایران، وزارت دفاع و سپاه پاسداران به فهرست تحریم‌ها.

• مسدود شدن دارایی‌ها و ممنوعیت همکاری مالی یا تجاری با این افراد و نهادها.

تحریم‌های اتحادیه اروپا علیه ایران

بازگشت تحریم‌ها در اتحادیه اروپا سازوکار جداگانه‌ای دارد. اروپا در سال ۲۰۱۵ تصویب کرده بود که در صورت نقض اساسی برجام، همه تحریم‌های هسته‌ای دوباره برقرار شود. این تحریم‌ها شامل:

• ممنوعیت واردات نفت خام، فرآورده‌های نفتی و محصولات پتروشیمی ایران.

• ممنوعیت سرمایه‌گذاری و انتقال فناوری در صنایع نفت، گاز و پتروشیمی.

• تحریم تجارت فلزات گران‌بها (طلا، نقره، الماس).

• محدودیت شدید بر تراکنش‌های بانکی و دسترسی به سیستم سوئیفت.

• ممنوعیت خدمات حمل‌ونقل، بیمه دریایی و هوایی برای ایران.

پیامدهای سیاسی و اقتصادی

• بازگشت تحریم‌ها فشار اقتصادی شدیدی بر نفت و پتروشیمی ایران وارد خواهد کرد.

• محدودیت بانکی و مالی روابط تجاری ایران با جهان را به شدت کاهش می‌دهد.

• از منظر سیاسی، این اقدام شکاف میان ایران و اروپا را عمیق‌تر کرده و فضای مذاکرات دیپلماتیک را تیره‌تر خواهد کرد.